Montreal, 10 czerwca 2018 roku. Podczas Grand Prix Kanady modelka Winnie Harlow, gość honorowy, macha flagą w szachownicę, gdy Sebastian Vettel kończy sześćdziesiąte dziewiąte z siedemdziesięciu zaplanowanych okrążeń i ma przed sobą jeszcze jedno. Błąd w komunikacji, powie później dyrektor wyścigowy FIA Charlie Whiting. Regulamin nie zostawia jednak pola do interpretacji: jeśli flaga w szachownicę pojawi się za wcześnie, klasyfikację ustala się według poprzedniego okrążenia. Na papierze tamto Grand Prix kończy się więc na 68. okrążeniu.

To, co było potem, mówi jeszcze więcej, i to nie o folklorze. Na sezon 2019 FIA postanawia, że oficjalnym sygnałem końca wyścigu będzie świetlny panel w szachownicę, a flaga zostanie gestem symbolicznym. W październiku, na Suzuce, myli się system paneli: zapala się okrążenie za wcześnie i wynik zostaje zamrożony po 52. z 53 okrążeń. Od 2020 roku fizyczna flaga znów jest sygnałem kończącym wyścig. Dwie zmiany przepisów w niewiele ponad rok, dla kawałka materiału.

Często uważa się, że flagi w F1 to dodatek, niemal tradycja do pielęgnowania. Ja widzę to inaczej: to kodeks drogowy toru. Garść sygnałów, każdy z konkretnym obowiązkiem, które dwudziestu dwóch kierowców musi odczytać nawet przy ponad trzystu kilometrach na godzinę, bez możliwości zatrzymania się i dopytania. Definiuje je FIA w Załączniku H do Międzynarodowego Kodeksu Sportowego, a Formuła 1 stosuje je w ramach swojego regulaminu sportowego.

Kto pokazuje flagi w F1

Flagi pochodzą z dwóch różnych miejsc i ta różnica ma znaczenie. Wzdłuż toru są posterunki porządkowych, którzy odpowiadają za sygnały ostrzegawcze i dotyczące ruchu: żółtą, żółtą w czerwone pasy, niebieską, białą i zieloną. Są też sygnały dyrekcji wyścigu, pokazywane zwykle na linii startu: te, które zatrzymują lub kończą sesję, oraz te skierowane do jednego kierowcy, czyli flaga czerwona, w szachownicę, czarna, czarna z pomarańczowym kołem i czarno-biała. Czerwona to przypadek szczególny: decyduje o niej wyłącznie dyrekcja wyścigu, ale kiedy się pojawia, pokazują ją jednocześnie linia startu i wszystkie posterunki wzdłuż toru.

Od lat obok flag działają też świetlne panele LED, które wzdłuż całego toru powtarzają te same sygnały, z tym samym znaczeniem. Flagi, którymi machają porządkowi, wcale jednak nie zniknęły: Załącznik H wskazuje, że porządkowi są nadal potrzebni, gdy trzeba pokazać kilka sygnałów jednocześnie.

Żółta flaga i podwójna żółta

Żółta to sygnał niebezpieczeństwa i ta, którą widać najczęściej. Pojedyncza machana flaga mówi trzy rzeczy: zwolnij, nie wyprzedzaj, bądź gotów zmienić tor jazdy. Obok toru lub częściowo na nim jest zagrożenie, a kierowca musi pokazać, że w tym sektorze hamował wcześniej albo przynajmniej wyraźnie zmniejszył prędkość.

Podwójna żółta, czyli dwie flagi pokazywane jednocześnie, podnosi poziom: znacząco zwolnij, nie wyprzedzaj, bądź gotów zmienić tor jazdy lub się zatrzymać. Zagrożenie blokuje tor całkowicie lub częściowo albo na torze pracują porządkowi. W treningach i kwalifikacjach ma to poważne skutki: pod podwójną żółtą kierowca musi jasno pokazać, że zrezygnował z szybkiego okrążenia, a we wszystkich kwalifikacjach, także do sprintu, regulamin Formuły 1 i tak anuluje czas okrążenia, na którym przejechał przez sektor z podwójną żółtą. Przy pojedynczej i podwójnej żółtej zakaz wyprzedzania obowiązuje od pierwszej flagi do zielonej pokazanej za miejscem incydentu.

Zielona flaga

Zielona oznacza, że tor jest wolny. Pokazuje się ją na posterunku tuż za incydentem, który wymagał żółtej, i od tego miejsca znów można się ścigać i wyprzedzać. Dyrekcja wyścigu może jej też użyć, by rozpocząć sesję treningową, a Załącznik H przewiduje, że porządkowy na końcu pola startowego może nią pod koniec okrążenia formującego zasygnalizować starterowi, że samochody w jego polu widzenia stoją.

Czerwona flaga

O czerwonej decyduje wyłącznie dyrekcja wyścigu, gdy trzeba przerwać sesję lub wyścig: poważny wypadek, bariery do naprawy, zbyt intensywny deszcz. Wtedy pokazują ją jednocześnie linia startu i wszystkie posterunki. Samochody zwalniają i wracają do alei serwisowej, gdzie w oczekiwaniu na wznowienie zespoły mogą wykonywać tylko prace dozwolone przez regulamin, w tym zmienić opony i naprawić uszkodzenia. Stoper nie wybacza: czas okrążenia zarejestrowany po pierwszym pokazaniu czerwonej flagi zostaje anulowany, w treningach, w kwalifikacjach i w wyścigu.

Dla kogoś, kto patrzy z zewnątrz, czerwona flaga to przerwa. W wyścigu dla tych na murku to drugi start: można zmienić opony bez tracenia czasu w alei serwisowej, a przewagi wypracowane na torze znikają przy wznowieniu. Strategie, o których piszemy w artykule o strategii w Formule 1, pisze się od nowa w kilka minut.

Niebieska flaga

Niebieska dotyczy ruchu na torze. W treningach ostrzega, że nadjeżdża szybszy samochód. W wyścigu pokazuje się ją kierowcy, który za chwilę zostanie zdublowany i musi przepuścić jadącego za nim przy pierwszej okazji. W Formule 1, zgodnie z praktyką dyrekcji wyścigu, zespół kierowcy, który ma zostać zdublowany, dostaje wcześniejsze ostrzeżenie, gdy szybszy samochód zbliży się na około trzy sekundy, a niebieskie panele zapalają się, gdy różnica spadnie poniżej 1,2 sekundy. Za ignorowanie niebieskich flag trzeba zapłacić: sędziowie zwykle nakładają karę pięciu sekund, najczęściej z dwoma punktami karnymi na superlicencji.

Biała flaga

Biała jest chyba najczęściej źle rozumiana. Nie ma nic wspólnego z samochodem bezpieczeństwa, który ma własny panel z napisem SC (piszemy o nim w artykule o safety car w F1): oznacza, że w sektorze kontrolowanym przez dany posterunek jest dużo wolniejszy pojazd, na przykład pojazd ratunkowy albo samochód serwisowy.

Żółta flaga w czerwone pasy

To flaga przyczepności. Pokazuje się ją nieruchomo, a nie machając, aby ostrzec, że za tym miejscem przyczepność się pogarsza z powodu oleju lub wody na torze. W zależności od okoliczności jest pokazywana przez co najmniej cztery okrążenia, chyba że nawierzchnia wcześniej wróci do normy, a potem nie jest potrzebna zielona flaga.

Flagi z numerem: czarna, czarna z pomarańczowym kołem i czarno-biała

Trzy flagi są skierowane do jednego kierowcy i pokazuje się je razem z czarną tablicą z jego numerem startowym.

Czarna jest najpoważniejsza: kierowca musi zjechać do swojego boksu, lub w miejsce wskazane w regulaminie, przy najbliższym dojeździe do wjazdu do alei serwisowej, a jego wyścig się kończy. Decyzję o jej pokazaniu podejmują wyłącznie sędziowie. Estoril, 1989 rok: Nigel Mansell, ukarany za cofanie w alei serwisowej, nie zatrzymuje się, zderza się z Ayrtonem Senną w walce o drugie miejsce, zostaje zdyskwalifikowany i opuszcza następne Grand Prix.

Czarna z pomarańczowym kołem, którą w padoku nazywa się meatball, czyli klopsik, sygnalizuje usterkę mechaniczną, która może być groźna dla kierowcy lub innych: samochód musi zjechać do boksu i może wrócić na tor dopiero wtedy, gdy główny komisarz techniczny uzna usterkę za usuniętą. W 2022 roku Kevin Magnussen zobaczył ją trzy razy, w Kanadzie, na Węgrzech i w Singapurze, za każdym razem z powodu uszkodzonego przedniego skrzydła, a po krytyce FIA dała do zrozumienia, że będzie jej używać ostrożniej.

Czarno-biała, podzielona po przekątnej, to ostrzeżenie: pokazuje się ją tylko raz, za niesportowe zachowanie albo za działanie, które przy powtórzeniu może skończyć się karą. W wyścigu widać ją często przy limitach toru: przy trzecim przekroczeniu pojawia się czarno-biała flaga, przy czwartym kara pięciu sekund. Pozostałe sankcje, od przejazdu przez aleję serwisową po przesunięcia na polu startowym, zebraliśmy w artykule o karach w F1.

Flaga w szachownicę

Flaga w szachownicę oznacza koniec sesji treningowej lub wyścigu. Macha się nią, dopóki wszystkie samochody nie przetną linii mety. Po Montrealu i Suzuce znów jest sygnałem, który się liczy: jeśli pojawi się za wcześnie, i tak obowiązuje, a klasyfikację ustala się według ostatniego okrążenia ukończonego przed sygnałem. Startu natomiast w Formule 1 nie daje flaga, lecz światła.

Flagi oczami sponsora

Moim zdaniem jest też powód biznesowy, by je znać. Każda flaga zmienia opowieść o wyścigu: podwójna żółta w złym momencie przekreśla okrążenie kwalifikacyjne, czerwona miesza strategie, czarno-biała robi tyle szumu co wyprzedzanie. Marka, która przeżywa Formułę 1 tylko jako miejsce na malowaniu bolidu, jest zdana na te momenty. Marka, która zbudowała plan treści i hospitality, umie je opowiedzieć, w padoku i we własnych kanałach, w chwili gdy się dzieją.

Dotyczy to także hospitality. Komuś, kto pierwszy raz przyjeżdża na Grand Prix, warto je wyjaśnić przed startem: okrążenie pod żółtą flagą, kiedy już się je rozumie, zmienia sposób oglądania wyścigu, i właśnie wtedy weekend z Formułą 1 przestaje być drogim biletem, a staje się doświadczeniem, o którym się opowiada. O tym, co naprawdę kupuje marka wchodząca do tego sportu, piszemy na stronie o sponsoringu w Formule 1.

Flaga machnięta okrążenie za wcześnie skróciła Grand Prix o dwa okrążenia. W Formule 1 sygnały nie towarzyszą wyścigowi. One o nim decydują.